कस्ता व्यक्तिलाई पृथ्वीको भार भनिएको छ ? हेर्नुहोस् आजको नीति वचन


हरेकपल March 21, 2020

येषां न विद्या न तपो न दानं न चापि शीलं न गुणो न धर्मः ।
ते मृत्युलोके भुवि भारभूता मनुष्यरूपेण मृगाश्चरन्ति ।।
– चाणक्य

जसमा ज्ञान छैन, शील छैन, गुण र धर्म पनि छैन त्यस्ता व्यक्ति पृथ्वीको भार भएर मृग समान घुमिरहन्छन् ।


व्यक्ति गुणसम्पन्न हुनुपर्दछ भनेर बताइएको छ । मानवीय धर्म निर्वाहकै निम्ति भए पनि विशेष गुण अपरिहार्य रहन्छन् । जोसँग मानवीय धर्म निर्वाहका निम्ति विशेष गुण रहँदैन त्यस्ता व्यक्तिलाई भने पृथ्वीका भारको संज्ञा दिइएको छ ।


व्यक्तिमा हुनुपर्ने पहिलो गुण भनेको ज्ञान हो । ज्ञान हुनु भनेको विवेको वेदीमा चल्न सक्नु हो । असल र खराव, धर्म अधर्म छ्ट्याउनसक्ने विवेक नै ज्ञान हो । ज्ञान हीन हुनु पृथ्वीका लागि भार समान भनिएको छ ।


यसैगरी व्यक्तिमा हुनपर्ने अर्को गुण भनको शील हो । शील भनेको सच्चरित्रता हो । असल स्वभाव भएका व्यक्तिले नै जीवनमा उन्नति गर्न सक्ने भएकाले सच्चरित्रता पनि व्यक्तिमा रहनसक्नुपर्दछ भनिएको हो ।


यसैगरी व्यक्तिमा सद्गुण र धर्म पनि हुनु आवश्यक मानिन्छ । सद्गुण भनेको सच्चाइको व्यवहार हो भने स्वधर्म भनेको आफ्नो कर्तव्यको परिपालना हो । निर्णुण र अधर्मी व्यक्तिलाई पनि पृथ्वीको भार भनिएको छ । ज्ञान, शील, गुण र धर्म नहुने व्यक्ति केवल पृथ्वीका मात्र भार भएर मृग जस्तै विचरण गरिरहन्छन् । अतः मनव भएपछि मानवीय धर्मको निर्वाह गनूृपर्दछ, पृथ्वीको भार हुँनुुहुँदैन भन्ने चाणक्यको नीति वचन मननीय छ ।