कस्ता व्यक्तिमाथि पराक्रम देखाउनुहुँदैन ? हेर्नुहोस् आजको नीति वचन


हरेकपल March 24, 2020

ब्राह्मणेषु च ये शूराः स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च ।
वृनतादिव फलं पक्वं धृतराष्ट्र π पतन्ति ते ।।
– विदूर नीति ,४।६१

ब्राह्मण, स्त्री, बन्धु र गाइमाथि पराक्रम प्रदर्शन गर्नुहुँदैन । यस्ता व्यक्ति र वस्तुप्रति जसले वीरता प्रदर्शन गर्दछन् ती पाकेको फल रुखको हाँगाबाट झरेर नष्ट भएजस्तेगरी नष्ट हुन्छन् ।
ब्राह्मण, स्त्री, आफन्त र गाई माथि बल प्रयोग गरेर विजयी हुनु पुरुषर्थहीन कार्य हो ।

पराक्रमले हामी पुरुषार्थ सिद्धि गरिरहेका हुन्छौँ । तर जुनसुकै व्यक्ति र वस्तुप्रति प्रदर्शन गरिएको पराक्रम मूल्यहीन रहने गर्दछ । यस्तै मध्ये महात्मा विदूरले चारवटा कुरामा पुरुषार्थ देखाउनुहुँदै भनेर बताएका छन् ।


पहिलो हो ब्राह्मण । ब्राह्मणमाथि पुरुषर्थको प्रयोग गर्नुहँुदैन भनिएको छ । ब्राह्मण सदा पूज्य हुन्छन् । पूज्य भाव हुने व्यत्तिप्रति कुनै बलको प्रयोग गर्नुहुँदैन भनेर बताइएको छ । किनकि ब्राह्मणलाई देवरूप मानिन्छ ।


यसैगरी नरीमाथि पनि पुरुथार्थको प्रदर्शन नगर्नू भनेर बताइएको छ । किनकि नारीलाई पनि शास्त्रले पूज्य स्थान प्रदान गरका छन् । नारीको पुजा गर्नाले देवता पनि खुशी हुन्छन् भनी मनुस्मृतिमा मनुले पनि बताएका छन् ।


यसैगरी आफन्त जनप्रति पनि वीरताको प्रदर्शन गर्नु हुँदैन भनेर बताइएको छ । पुरुषर्थको प्रदर्शन गर्नु भनेको आफ्नो बलद्वारा अरुलाई उपेक्षाभाव प्रकट गर्नु हो । यसरी आफन्तप्रति गरिएको पुरुषार्थ प्रदर्शनले पनि यस्तै उपेक्षभाव निम्त्याउने भएकाले आफन्तमा पुरुषार्थसिद्धि गर्नु हुँदैन भनिएको हो ।


यसैगरी गाईप्रति पनि पौठेजेरी खेल्नु हुँदैन । किनकि गाईलाई लक्ष्मीमे रूप मानिन्छ । देवतांश रूपी गाईलाई सदा पूज्यभावमात्र प्रकाट गर्नुपर्ने भएकाले पनि यस्ता व्यक्ति र वस्तुप्रति पुरुषर्थको प्रदर्शन नगर्नू भनिएको छ । जसले यसको विपरीत कार्य गर्दछन् ती फल पाकेर झरेजस्तै मूल्यहीन भएर पतित हुनुपर्छ भन्ने आजको नीति वचन मननीय छ ।