‘वसुधैव कुटुम्बकम्’ भनेको के हो ? हेर्नुहोस् आजको नीति वचन


हरेकपल January 10, 2020


अयं निजः परो वेति गणना लघु चेतसाम् ।
उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ।।
–महोपनिषद्, ४।७१

सानो चित्त भएका व्यक्तिले यो मेरो र यो अर्काको भनी भेदभाव गर्दछन् । तर उदार हृदय भएकाले पृथ्वीका सबैलाई आफन्त (बन्धु)जस्तै व्यवहार गर्दछन् ।


संसारमा ममत्वको वरण भनेको अहंकारको प्रदर्शन हो । जब हामी मेरोको भावनाबाट माथि उठ्न सक्दैनौ तबसम्म हाम्रो कल्याण असम्भव छ । त्यसैले त उपनिषद्ले बसुधैव कुटुम्बकम्को व्यवहार गर्नुपर्दछ भनीन आदेश गरेका छन् ।


यो संसारमा कसैको निजी केही पनि छैन । आफ्नो हो भन्नु केवल भ्रम मात्र हो । सोही भ्रममा नै हामी बाँचिरहेका छौँ । अतः यो मेरो र यो अर्काको भनी कित्ताकाट गर्दछौँ । यो भनेको केवल सानो चित्त भएकाले मात्र गर्ने कुरा हो । सानो चित्त भएका व्यक्तिले मात्र स्वार्थ एवं अहंको भाव राख्दछन् । आफ्नो र अर्काकोमा भेद देख्दछन् । तर उदार चित्त भएकाले सबैलाई समान देख्दछन् र देख्नुपर्दछ पनि भनेर उपनिषद्मा बताइएको छ ।


वसुधैव कुटुम्बकम् भनेको पनि यही नै हो । पृथ्वीका सबै सबैका बन्धु समान हुन् । कोही आफ्नो र कोही परको छैन । सबैलाई समान व्यवहार गर्नुपर्दछ । जसले सबै समान हुन् भन्ने उदार चित्तको प्रदर्शन गर्न सक्छन् ती व्यक्तिनै महान् हुन् । ती नै उच्चकोटिका व्यक्तित्व पनि हुन् भन्ने आजको नीति वचन मननीय छ । – नारायणप्रसाद निरौला, ज्योतिषाचार्य –